Πορεία προς το Πάσχα (Β' Μέρος): Από το Σάββατο του Λαζάρου ως τη Μεγάλη Τρίτη

Η ανάσταση του Λαζάρου

Σε προηγούμενο άρθρο μιλήσαμε για τις εβδομάδες των Απόκρεω και τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τα πρώτα στάδια της πορείας των πιστών προς το Πάσχα και την Ανάσταση του Κυρίου μας. Στο παρόν άρθρο θα μιλήσουμε για το επόμενο στάδιο της πορείας αυτής.

Η τελευταία εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής κυλά με έντονο το συναίσθημα της χαρμολύπης. Γνωρίζουμε από την υμνολογία της Εκκλησίας μας για την ασθένεια και το θάνατο του Λαζάρου, όπως και για την επερχόμενη ανάστασή του. Γνωρίζουμε επίσης πως ο Ιησούς "αναβαίνει εις Ιεροσόλυμα" όπου θα σταυρωθεί και θα αναστηθεί. Και καλούμαστε να συμπορευθούμε μαζί Του στην πορεία αυτή.

Σάββατο του Λαζάρου

"Εγώ ειμί η ανάστασις και η ζωή. Ο πιστεύων εις εμέ κ'αν αποθάνει, ζήσεται. Και πας ο ζων και πιστεύων εις εμέ ου μη αποθάνη εις τον αιώνα". 

Μια ματιά στα έθιμα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής

Οι Χαιρετισμοί της Θεοτόκου είναι το κυρίαρχο στοιχείο της Μ. Τεσσαρακοστής.

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι μια όμορφη, γλυκιά περίοδος του χρόνου. Στο πρώτο μισό της Άνοιξης, πάνω στο ζωντάνεμα της φύσης, στην αναγέννηση, έρχεται με τη χαρμολύπη και τα μεστά θεολογικά μηνύματά της και κυριαρχεί στη ζωή του λαού μας. 

Είναι αρκετά ενδιαφέρον το πέρασμα από τα γλέντια της Αποκριάς στη χαρμολύπη της Σαρακοστής. Η νηστεία βέβαια έρχεται φυσιολογικά - άλλωστε η αμέσως προηγούμενη εβδομάδα, η "Τυρινή", μας έχει προετοιμάσει σχετικά. Και η Καθαρά Δευτέρα με την άλαδη νηστεία της έρχεται και εγκαινιάζει τη νέα περίοδο. 

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η μέρα των χαρταετών, όμως ολόκληρη τη Σαρακοστή ο χαρταετός είναι αγαπημένο παιχνίδι για τα παιδιά. Βοηθά άλλωστε και ο καιρός, που γλυκαίνει. Η φύση ανθίζει κάθε μέρα και περισσότερο, η μέρα μεγαλώνει, οπότε πολλά παιδιά τον πετούν και άλλες μέρες μετά την Καθαρά Δευτέρα.

Μαντείες, μια πόρτα στο σκοτάδι

Ας μείνουμε μακριά από τις διάφορες μαντείες

Είναι πραγματικά περίεργη η εποχή που ζούμε. Η επιστήμη έχει προοδεύσει, η γνώση του ανθρώπου για τον κόσμο προχωρά όλο και βαθύτερα, πράγματα που πριν κάποιες δεκαετίες ήταν ανεξήγητα πλέον έχουν βρει την επιστημονική τους εξήγηση...

Και όμως, σ' αυτήν την εποχή εξάπλωσης της επιστημονικής γνώσης έχει εμφιλοχωρήσει ο αποκρυφισμός, η μαγεία, οι μαντικές τέχνες. Θρύλλοι και δοξασίες διατηρούνται αναλλοίωτες, πρακτικές μαντείας εξασκούνται όλο και περισσότερο. 

Τελικά, το μόνο που λοιδορείται στις μέρες μας είναι ο Ιησούς και η πίστη των ανθρώπων σε Αυτόν... 

Και, εντάξει, ανέκαθεν ο άνθρωπος είχε μια αγωνία για το τι του επιφυλάσσει το μέλλον, πάντα ήθελε να ξέρει εκ των προτέρων. Άνθισαν διάφορες τέχνες μαντείας τους προηγούμενους αιώνες. Χαρτομαντεία, καφεμαντεία, νεκρομαντεία, αστρολογία, ρούνοι... Τουλάχιστον τότε ήταν λίγοι εκείνοι που ασκούσαν αυτές τις μαύρες τέχνες και, επιπλέον, ο πολύς κόσμος είχε επίγνωση πως όλα αυτά εμπεριέχουν κινδύνους.

Το ποίμνιο αγωνιά, οι ποιμένες ακούν;

Έχει αντιληφθεί η Διοίκηση της Εκκλησίας την απογοήτευση των πιστών;

"Ούς δεδωκάς μοι εφύλαξα" - αν το αποδώσουμε στη γλώσσα τη σημερινή σημαίνει: "Αυτούς που μου έδωσες τους φύλαξα" - λέει ο Ιησούς στην Αρχιερατική του προσευχή προς τον Πατέρα, λίγο πριν τα Άγια Πάθη του. 

"Εγώ ειμί ο ποιμήν ο καλός. Ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού τίθησιν υπέρ των προβάτων" (δηλαδή: "Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας. Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του για χάρη των προβάτων") μας λέει ο Ιησούς στον στίχο 11 του 11ου κεφαλαίου του Κατά Ιωάννη Ευαγγελίου.

Ο πολύς κόσμος, οι απλοί πιστοί ανέκαθεν είχαν ένα παράπονο για τη στάση της Διοίκησης της Εκκλησίας απέναντι στις αδικίες που έπρατταν οι ισχυροί του κόσμου και οι ηγέτες. Τα τελευταία χρόνια όμως το πράγμα παράγινε.

Και τι δεν έχουμε δει αυτά τα χρόνια: Ιερούς Ναούς να κλείνουν, Ιερείς να βρίσκονται σε δυσχερή θέση και να αντιμετωπίζουν διώξεις στους κόλπους της Εκκλησίας μας επειδή δεν υπάκουσαν στην άτυπη απαγόρευση μετάδοσης της Θείας Κοινωνίας, μετατόπιση του εορτασμού της Ανάστασης... Είδαμε μητροπολίτες να αδιαφορούν και να φέρονται άσχημα σε ανεμβολίαστους υγειονομικούς - οι οποίοι απλά έκαναν χρήση του αυτεξουσίου του σώματός τους - και να επιχαίρουν στην ουσία για τα δεινά που αυτοί υφίσταντο...

Βοήθησαν οι προφητείες την επανάσταση του 1821;

Για του Χριστού την πίστη την αγία και της Πατρίδος την ελευθερία!

Η επανάσταση των Ελλήνων το 1821 έχει, ως γνωστόν, τελείως διαφορετικά χαρακτηριστικά από τις υπόλοιπες επαναστάσεις που ξεσπούσαν την ίδια - γενικά - περίοδο: ήταν μια επανάσταση εθνικοθρησκευτική, με στόχο την απελευθέρωση από τον ζυγό ενός κατακτητή. Ακόμα κι αν λάβουμε υπ' όψιν μας την επιθυμία του καθενός που επαναστατούσε για μια καλύτερη ζωή μετά την επίτευξη του στόχου, το όνειρο δηλαδή, το όραμα, η αλήθεια παραμένει όπως την είπαμε.

Η Ευρώπη την ίδια εποχή συνταράσσεται από μια σειρά επαναστάσεων κοινωνικού χαρακτήρα με κυριώτερη - για να μην πούμε αφετηρία - τη γαλλική επανάσταση. Μια επανάσταση άλλου είδους όμως: με κοινωνικά αιτήματα και στόχους. Και είναι δεδομένο πως η επιτυχία της - όσο αυτή κράτησε - βοήθησε στη διάδοση των ιδεών και στην καταβαράθρωση απάνθρωπων αντιλήψεων.

Ο κόσμος, ο πολύς κόσμος κυρίως, άρχισε σιγά - σιγά να σκέφτεται διαφορετικά και να αντιλαμβάνεται πως έχει κάποια δικαιώματα και πως μπορεί να αγωνίζεται γι' αυτά. Βιβλία και κείμενα γράφτηκαν, διαβάστηκαν, διαδόθηκαν. Ιδέες κυκλοφόρησαν. 

Πορεία προς το Πάσχα (Α΄ Μέρος): από την αρχή του Τριωδίου ως το τέλος της Μ. Τεσσαρακοστής

Με την αρχή του Τριωδίου ξεκινά η πορεία προς το Πάσχα....

Η Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου σηματοδοτεί ως γνωστόν την αρχή της περιόδου του Τριωδίου, ανοίγοντας έτσι τον ετήσιο κύκλο των κινητών εορτών. Η πορεία των πιστών προς το Πάσχα, τα Άγια Πάθη και την Ανάσταση ξεκινά. 

Είναι ένας δρόμος, μια πορεία γεμάτη κατάνυξη και πλούσια βιώματα. Ένας δρόμος γεμάτος "οδοδείκτες", σοφά τοποθετημένους οι οποίοι εξασφαλίζουν τη σωστή προετοιμασία των πιστών αλλά και τη βαθύτερη κατανόηση των νοημάτων της Σταυρικής θυσίας και της Ανάστασης του Κυρίου και γενικώτερα της Ορθοδοξίας μας.

Ο πρώτος οδοδείκτης σ' αυτήν την πορεία, την πρώτη κιόλας ημέρα είναι η παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου. Η συναίσθηση της αμαρτωλότητας και η ταπείνωση, στοιχεία απαραίτητα για κάθε πιστό. Το αίτημα για το έλεος και τη συγχώρηση του Θεού, με ταπεινότητα, από εκεί ξεκινάμε. Και την επόμενη Κυριακή (του Ασώτου) έχουμε τον επόμενο οδοδείκτη: ο Θεός πατέρας μας θέλει να σωθούμε, είναι έτοιμος να μας δεχθεί και πάλι, αρκεί να μας δει να κάνουμε το πρώτο βήμα μετανοίας.

Οι παραδόσεις και τα έθιμά μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την Ορθοδοξία μας

Η Ορθοδοξία μας αντανακλά στα έθιμά μας

Κάποια πράγματα είναι κοινά σε όλους τους ανθρώπους, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της οικουμένης. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε τις ίδιες βασικές ανάγκες, νιώθουμε χαρά, λύπη, κάνουμε όνειρα, κάνουμε σχέδια... όλοι ζητάμε να χαρούμε τη ζωή, όλοι θέλουμε να νοιώθουμε ότι έχουμε μια οικογένεια. Και όλοι θέλουμε να μοιραζόμαστε τις χαρές και τις λύπες μας με εκείνους που αγαπάμε. 

Από εκεί και πέρα, ο κάθε λαός, το κάθε έθνος έχει το δικό του αξιακό κώδικα, τα δικά του κριτήρια περί ωραίου και μη, το δικό του τρόπο να αποδίδει τιμές, να μετέχει σε κοινές χαρές και λύπες, τις δικές του εορτές και ημερομηνίες μνήμης (που τις τιμά με το δικό του ξεχωριστό τρόπο). 

Εμείς οι Έλληνες ερχόμαστε από πολύ μακριά στο χρόνο. Στο διάβα των χιλιετιών πολλά άλλαξαν, πολλά τροποποιήθηκαν, πολλά εξελίχθηκαν ώστε να προσαρμοστούν στις ανάγκες των νέων καιρών. Άλλα τόσα παρέμειναν σταθερά: η ευσέβεια των ανθρώπων, η λαϊκή λατρεία με τις εκδηλώσεις της, η βάση των θρύλλων και των δεισιδαιμονιών, οι βασικοί τρόποι εορτασμού ή απόδοσης τιμών σε μνήμες. 

Μια μικρή εισαγωγή στην περίοδο του Τριωδίου

 

Το στάδιον των αρετών ηνέωκται...

Η Ανάσταση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι η κορυφαία εορτή της Ορθοδοξίας μας, ως γνωστόν. Για μια τόσο μεγάλη εορτή, λοιπόν, είναι φυσικό η Εκκλησία μας να έχει φροντίσει να θεσπίσει μια ειδική περίοδο προετοιμασίας για τους πιστούς.

Αυτή λοιπόν η προπαρασκευαστική, κατανυκτική περίοδος πριν το Πάσχα είναι το Τριώδιο – για την ακρίβεια είναι το κατανυκτικό Τριώδιο. Με άλλα λόγια η κύρια εορτή είναι το Πάσχα, επειδή όμως πρέπει να προετοιμαστούμε, για να εορτάσουμε σωστά αυτήν την - κορυφαία όπως είπαμε - εορτή προηγείται το Τριώδιο. Μας δίνεται η ευκαιρία να συναισθανθούμε τα λάθη μας, τη λάθος πορεία ζωής που έχουμε πάρει, να μετανοήσουμε και να τη διορθώσουμε. Βοηθός μας σε αυτό είναι τα ανάλογα βιώματα: τις συχνές ακολουθίες, τους συγκεκριμένους ψαλμούς, με συνεχή αγώνα μετανοίας, προσευχής, νηστείας, με συμμετοχή στα Μυστήρια της Εκκλησίας μας. Μ’ αυτόν τον τρόπο μπορούμε να φθάσουμε σε άξιο εορτασμό των Αγίων Παθών και της Αναστάσεως του Κυρίου μας.

Το Πάσχα, όπως ξέρουμε, είναι κινητή εορτή. Όπως λοιπόν είναι φυσικό δεν υπάρχει σταθερή ημερομηνία για την έναρξη και του Τριωδίου: είναι κινητό τμήμα του εκκλησιαστικού έτους. Ξεκινά 60 ημέρες πριν το Πάσχα και περιλαμβάνει δέκα Κυριακές: Από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου μέχρι τον Εσπερινό του Μ. Σαββάτου.